Sudan'daki fabrikalar, savaş zamanındaki yıkıcı kayıpların ardından yeniden başlama mücadelesi veriyor

Savaş, Sudanlı işçileri işsiz bıraktı ve fabrikalar yeniden açılmaya çalışırken tüketiciler daha yüksek fiyatlarla karşı karşıya kaldı. Hartum, Sudan – Mansour Gaily'nin Hartum'daki fabrikası yerel tüketiciler için tatlılar üretti ve işçilere istihdam sağladı. Ancak Nisan 2023'te Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) ile paramiliter Hızlı Destek Güçleri (RSF) arasında çatışmalar patlak verdiğinde, ülke genelindeki diğer binlerce işletme gibi üretim de durma noktasına geldi. (Kaynak: Al Jazeera Global Economy & World (İngilizce))

Üç yılı aşkın bir sürenin ardından Gaily, işini yeniden hayata döndürme zorluğuyla karşı karşıya kalır. Üretim yeniden başlamış olabilir ancak fabrika önceki kapasitesinin yalnızca yüzde 40'ıyla çalışıyor. Gaily, Al Jazeera'ya "Kayıplarımızın 1 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor" dedi.

"Bazı makineleri ve yedek parçaları kaybettik ve fabrikanın büyük bir bölümünü yeniden inşa etmemiz gerekti." Gaily'nin sorunları, Sudan'ın harap olmuş imalat sektörünün tipik bir örneği. Savaştan önce Hartum, gıda, tekstil ve diğer tüketim mallarını üreten fabrikalara ev sahipliği yapan ülkenin ana sanayi merkezlerinden biriydi. Ancak Hartum, savaş sırasında SAF ile RSF arasında büyük bir savaş alanı haline geldi ve ordunun geçen yıl burayı tamamen yeniden ele geçirmesinden bu yana yalnızca ara sıra saldırılar olmasına rağmen, sanayi sektörü yeniden inşa edilmedi.

Sudan Sanayi Bakanlığı'na göre, savaş sırasında yaklaşık 1.800 sanayi tesisi hasar gördü ve bunların 650'si tamamen yıkıldı. Rakamlar istihdam, yerli üretim ve ekonomik toparlanma için hayati önem taşıyan bir sektörün karşı karşıya olduğu zorluğun boyutunu gösteriyor. Abdulelah Mohamed'in Hartum'da plastik ürünler ve geri dönüşüme yönelik bir fabrikası var.

Durumu felaket olarak nitelendiriyor. Mohamed, "Fabrikalara zarar vermek, yok etmek ve yağmalamak sistematikti. Her şeyimizi kaybettik" dedi.

"Sudan'ın yeniden üretim yapabilmesi için sanayi sektörünün yeni planlamaya ve yeni bir vizyona ihtiyacı var." Hasar binaların ve makinelerin ötesine uzanıyor. Hammaddeler, bitmiş ürünler ve ekipmanlar tahrip edildi veya yağmalandı; elektrik kesintileri, hasar gören ulaşım ağları ve artan ithalat maliyetleri, tesisleri savaştan sağ kurtulan işletmelerin bile yeniden açılmasını zorlaştırdı. Al Teital Advance Industries'in genel müdürü Sara Elfatih Khalil, bu zorluklarla yüzleşen üreticiler arasında yer alıyor.

Şirketinin Hartum'daki fabrikası susam yağı üretiyordu ve savaştan önce 300 işçiye istihdam sağlıyordu. Çatışmalar sırasında depoları yağmalandı ve hasarlı binalar ve tedarik zincirinin bozuk olması nedeniyle fabrika kapatılmaya devam ediyor. Khalil, "Sanayinin herhangi bir ekonomik toparlanmanın temel taşı olmaya devam edeceğine ve temel koşullar karşılandığı takdirde hızla toparlanabileceğine inanıyorum" dedi.

Khalil, "Yatırımcılar olarak güvenimizi yeniden tesis etmek için güvenlik ve siyasi istikrar, açık ve tutarlı ekonomi politikaları, yatırım ve mülkiyet haklarına yönelik yasal koruma ve güvenilir finansman ve altyapı gerekiyor" dedi. "Durumumuz benzersiz değil. Sektördeki fabrikaların yüzde 10'undan azı şu anda faaliyette ve açık kalanlar da aralıklı olarak faaliyet gösteriyor ve bu da onların sürdürülebilirliğini tehdit eden maliyetlerle karşı karşıya." Gaily için şeker fabrikasında üretimin yeniden sağlanması, susam ve şekerin yanı sıra ambalaj, yedek parça, elektrik ve işçi gibi malzemelerin istikrarlı bir şekilde tedarik edilmesini gerektiriyor.

Bunlardan herhangi birinin aksaması üretimin durmasına neden olabilir. Hasarın büyük olması ve sermayenin sınırlı olması nedeniyle üretim kapasitemizin yüzde 40'ıyla çalışıyoruz” dedi. “Kaybolan yedek parçalara ve işçi eksikliğine rağmen başka seçeneğimiz olmadığı için devam etmeyi seçtik.” Diğer üreticiler de benzer engellerle karşı karşıyadır.

Bazıları artık daha önce yerel olarak mevcut olan malzemeleri ithal etmek zorunda kalıyor, bu da maliyetleri artırıyor ve üretimi nakliye ve tedarikte daha fazla kesintiye karşı savunmasız hale getiriyor. Sorunlar finansmana da uzanıyor. Savaş sırasında makine, stok ve gelir kaybeden işletmeler, satışlar yeniden başlamadan önce ekipmanı değiştirmek ve stok ve çalışanlar için ödeme yapmak için gereken sermayeden genellikle yoksundur.

Bunun sonuçları, geçimlerini fabrikalardan sağlayan işçileri de etkiledi. Mohamed Haj, Kuzey Hartum'daki farklı bir şeker fabrikasında işini kaybeden ve alternatif iş bulmakta zorlanan bir işçi. Haj, "Savaşın başında işimi kaybettim ve fabrika sahibi onu geri getiremiyor" dedi.

"Genel olarak sanayi sektörünün yeniden canlandırılması, işsiz kalan binlerce işçiye iş sağlayabilir." Tedarik zincirinin diğer ucundaki esnaf ise yerel olarak üretilen ürünlerin bulunabilirliğinin azalmasıyla mücadele ediyor.

Bu haber, bir kaynakta yayımlanan bilgilerin atıfla derlenmesiyle otomatik hazırlanmıştır: Al Jazeera Global Economy & World (İngilizce). Ayrıntılar için kaynaklara bakınız.